Dùng vốn ngắn hạn nuôi đầu tư dài hạn, sai lầm “chết người” trong quản trị tài chính

Cái bẫy của dòng tiền rẻ

Trong thế giới kinh doanh có một nghịch lý thế này: Doanh nghiệp không chết vì thiếu tài sản, mà chết vì thiếu tiền mặt.

Một kịch bản quen thuộc thường hay xảy ra đó là: Bạn thấy một cơ hội mở rộng nhà xưởng (đầu tư dài hạn) hứa hẹn sinh lời gấp đôi sau 3 năm. Sẵn dòng tiền nhàn rỗi trong két hoặc khoản vay thấu chi ngắn hạn với lãi suất thấp, bạn quyết định “tạm ứng” nguồn vốn này để đầu tư ngay. Bạn tự tin rằng: “Vài tháng nữa doanh thu về sẽ bù đắp lại ngay thôi”.

Đây chính là lúc bạn bước một chân vào “cửa tử”. Trong thuật ngữ quản trị tài chính, lỗi này gọi là Maturity Mismatch (Lệch pha kỳ hạn). Nó giống như việc bạn lấy tiền đi chợ hôm nay để mua hạt giống cho cây táo 3 năm sau mới ra quả. Khi gia đình cần tiền ăn, bạn không thể chặt cây táo non để bán được.

1. Bản chất của sai lầm: Lấy ngắn nuôi dài

Dùng vốn ngắn hạn đầu tư dài hạn là việc sử dụng các nguồn vốn phải trả trong vòng dưới 1 năm (vay ngắn hạn ngân hàng, công nợ nhà cung cấp, tiền lương nhân viên…) để tài trợ cho các tài sản có thời gian thu hồi vốn trên 1 năm (xây nhà máy, mua dây chuyền máy móc, mua bất động sản…).

Tại sao các chủ doanh nghiệp lại mắc sai lầm này?

• Lãi suất hấp dẫn: Vay ngắn hạn thường có lãi suất thấp hơn vay dài hạn.

• Tâm lý chủ quan: Tin rằng dòng tiền kinh doanh hàng tháng sẽ luôn dồi dào để “đắp đổi” qua lại (Rollover debt).

• Thủ tục dễ dàng: Vay dài hạn đòi hỏi thẩm định dự án khắt khe, trong khi vốn lưu động thì dễ huy động hơn.

Đọc thêm bài viết: 4 Bước Lập Ngân Sách & Kiểm Soát Chi Phí Hiệu Quả Cho Doanh Nghiệp Nhỏ

2. Ba rủi ro “chí mạng” khi lệch pha kỳ hạn

Khi thị trường thuận lợi, chiến lược này giúp tối ưu lợi nhuận. Nhưng chỉ cần một cơn gió ngược (như dịch bệnh, suy thoái, chính sách thắt chặt tín dụng), “chiếc bẫy” sẽ sập xuống.

a. Rủi ro thanh khoản (Liquidity Risk)

Đây là rủi ro đáng sợ nhất. Nợ ngắn hạn đến hạn phải trả (ví dụ: nhà cung cấp đòi tiền nguyên vật liệu), nhưng tài sản dài hạn (nhà xưởng mới) chưa sinh ra tiền. Bạn không thể bán 1/10 cái nhà xưởng để trả nợ.

• Hậu quả: Doanh nghiệp mất khả năng thanh toán tức thời -> Bị xếp vào nhóm nợ xấu -> Ngân hàng cắt hạn mức tín dụng -> Phá sản dù vẫn có tài sản lớn.

b. Rủi ro lãi suất (Interest Rate Risk)

Vốn ngắn hạn thường có lãi suất thả nổi. Nếu lãi suất thị trường tăng đột biến (như giai đoạn 2011 hoặc 2022 tại Việt Nam), chi phí vốn sẽ đội lên khủng khiếp. Dự án dài hạn của bạn đang tính toán dựa trên lãi suất 8%, bỗng nhiên phải gánh lãi vay 12-14%, dẫn đến việc càng làm càng lỗ.

c. Áp lực tái cấp vốn (Refinancing Risk)

Khi khoản vay ngắn hạn đáo hạn, bạn buộc phải tìm khoản vay mới để đắp vào (đảo nợ). Nếu lúc đó ngân hàng “siết room” tín dụng hoặc đánh giá lại tín nhiệm của bạn thấp hơn, bạn sẽ không thể vay được nữa. Chuỗi cung ứng tiền tệ bị đứt gãy ngay lập tức.

Đọc thêm bài viết: 3 Bẫy tâm lý khiến CEO thông minh đưa ra quyết định sai lầm trong Quản trị tài chính

3. Bài học xương máu từ các “ông lớn”

Lịch sử kinh tế (đặc biệt là cuộc khủng hoảng tài chính châu Á 1997 hay sự sụp đổ của Silicon Valley Bank trong năm 2023) đều có bóng dáng của lỗi sai sơ đẳng trong quản trị tài chinh này.

Tại Việt Nam, nhiều tập đoàn bất động sản cũng từng lao đao vì dùng trái phiếu ngắn hạn (kỳ hạn 1-2 năm) để phát triển các dự án đô thị kéo dài 5-7 năm. Khi thị trường trái phiếu đóng băng, họ sở hữu quỹ đất nghìn tỷ nhưng không có tiền mặt để trả lãi trái chủ, dẫn đến khủng hoảng niềm tin và pháp lý.

Đọc thêm bài viết: Bài học đắt giá từ câu chuyện sụp đổ của Kodak

4. Nguyên tắc Vàng trong Quản trị tài chính

Để tránh vết xe đổ này, nhà quản trị cần tuân thủ nghiêm ngặt nguyên tắc Cân đối kỳ hạn (Matching Principle), trong đó:

” Tài sản nào phải được tài trợ bằng nguồn vốn đó.”

Giải pháp 1: Tuân thủ kỷ luật bảng cân đối kế toán

• Tài sản dài hạn (Máy móc, nhà xưởng, dự án): Phải được mua bằng Vốn chủ sở hữu hoặc Vay dài hạn. Tuyệt đối không dùng vốn lưu động.

• Tài sản ngắn hạn (Hàng tồn kho, khoản phải thu): Có thể tài trợ bằng Vay ngắn hạn hoặc Vốn chiếm dụng từ nhà cung cấp.

Giải pháp 2: Duy trì Vốn lưu động ròng (Net Working Capital – NWC) dương

Một chỉ số quản trị tài chính lành mạnh là NWC > 0. Điều này có nghĩa là Nguồn vốn dài hạn của bạn không những đủ mua Tài sản dài hạn mà còn dư ra một phần để tài trợ cho Tài sản ngắn hạn. Đây là “vùng đệm an toàn” giúp doanh nghiệp ngủ ngon trước các biến động ngắn hạn.

Giải pháp 3: Đa dạng hóa nguồn vốn

Đừng bao giờ “bỏ trứng vào một giỏ” là ngân hàng. Hãy xây dựng cấu trúc vốn đa dạng:

• Phát hành cổ phiếu (tăng vốn chủ).

• Thuê tài chính (Leasing) thay vì mua đứt tài sản.

• Dự báo dòng tiền (Cashflow Forecast) tối thiểu 6 tháng/lần để nhìn thấy trước các “điểm trũng” thiếu hụt tiền mặt.

Kết luận

Trong quản trị tài chính, “lợi nhuận là nữ hoàng, nhưng tiền mặt là vua”. Đừng vì ham lợi nhuận trước mắt từ việc sử dụng vốn ngắn hạn giá rẻ mà đánh đổi sự an toàn của cả doanh nghiệp. Một cấu trúc vốn bền vững, tuân thủ nguyên tắc cân đối kỳ hạn chính là “bảo hiểm” tốt nhất cho doanh nghiệp của bạn trước mọi cơn bão của thị trường.

Để hiểu rõ hơn về những lỗi sai trong quản trị tài chính mà doanh nghiệp thường hay mắc phải, hãy đăng ký tham gia ngay khoá học “Quản trị tài chính doanh nghiệp toàn diện” được CFC Vietnam tổ chức định kỳ hàng tháng cho các CEO/CFO/Kế toàn trưởng và chuyên viên tài chính hàng đầu trên cả nước!

👉 Hiểu đúng – Quản trị đúng – Quyết định đúng giúp doanh nghiệp tăng trưởng bền vững

📩 Đăng ký tư vấn ngay: https://forms.gle/HZEPAHYQL9bvRF9D8

🏷️ GIẢM 20% cho học viên ĐĂNG KÝ NGAY

🏷️ GIẢM NGAY 30% khi đăng ký nhóm từ 2 người

CÔNG TY CỔ PHẦN TƯ VẤN QUẢN TRỊ & TÀI CHÍNH VIỆT NAM

Trụ sở chính: Lô 02 C4/NO, Khu đô thị Nam Trung Yên, Phường Yên Hòa, thành phố Hà Nội, Việt Nam

Hotline: 0823.71.3456

Email: tuvantaichinh@cfcvietnam.vn